بررسی نقاط قوت و ضعف چک‌های صیادی در نظام حقوقی ایران و تعارض اجرای قانون چک میان بانک مرکزی و دادگاه‌های حقوقی

چکیده

چک به‌عنوان یکی از پرکاربردترین اسناد تجاری در نظام حقوقی ایران، همواره نقشی دوگانه ایفا کرده است؛ از یک‌سو ابزار تسهیل مبادلات اقتصادی و از سوی دیگر منشأ بخش قابل توجهی از اختلافات حقوقی و کیفری. قانون‌گذار با اصلاح قانون صدور چک و ایجاد سامانه صیاد، درصدد برآمد تا با افزایش شفافیت، اعتبارسنجی صادرکنندگان و حذف چک‌های حامل، زمینه سوءاستفاده، جعل و صدور چک‌های بلامحل را کاهش دهد. با وجود اهداف مترقی این اصلاحات، اجرای عملی سامانه صیاد در برخی موارد نه‌تنها به کاهش اختلافات منجر نشده، بلکه خود سبب ایجاد تعارض میان تصمیمات بانک مرکزی به‌عنوان نهاد ناظر پولی و آرای صادره از دادگاه‌های حقوقی شده است.
این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی، ضمن بررسی نقاط قوت و ضعف چک‌های صیادی، به تبیین چالش‌های اجرایی ناشی از ثبت غیرمجاز چک، مداخله ناصحیح کارکنان بانکی و تفسیر محدود برخی مراجع قضایی از مقررات حاکم می‌پردازد. تمرکز ویژه مقاله بر بررسی آثار حقوقی ثبت چک بدون اراده و اطلاع صادرکننده و مسئولیت مدنی و انتظامی بانک‌ها در این فرآیند است. در نهایت، مقاله تلاش دارد با شناسایی خلأهای قانونی و اجرایی موجود، راهکارهایی جهت هماهنگی میان نظام بانکی و دستگاه قضایی و تضمین بهتر حقوق اشخاص ارائه دهد.