تحلیل قرآنی علل اجتماعی جرم های مالی در تفاسیر شیعه

چکیده

این پژوهش با هدف تحلیل علل اجتماعی جرایم مالی از منظر قرآن کریم و با تأکید بر تفاسیر شیعه انجام شده است. در مواجهه با جرایمی مانند ربا، سرقت، رشوه و احتکار، رویکرد حقوق کیفری غالباً واکنشی و فردمحور است، درحالیکه قرآن کریم با نگاهی جامعه‌شناختی، ریشه این انحرافات را در عوامل ساختاری چون نابرابری اقتصادی، ضعف عدالت توزیعی، دنیاگرایی و غیاب تقوای جمعی جستجو می‌کند. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است و با اتکا به روش تفسیر قرآن به قرآن و بهره‌گیری از آثار مفسران برجسته شیعی مانند علامه طباطبایی و آیت‌الله جوادی آملی، به واکاوی آیات مرتبط می‌پردازد.یافته‌ها نشان می‌دهد قرآن، «اکل مال به باطل» را به‌عنوان قاعده‌ای کلی محکوم کرده و مصادیقی مانند ربا را به‌سبب اخلال عمیق در عدالت و ایجاد جنگ با خدا، دارای بالاترین اولویت تخریبی می‌داند. این پژوهش ضمن استخراج علل اجتماعی، به تبیین راهکارهای قرآنی در دو ساحت پیش­گیرانه (مانند تأکید بر قسط، انفاق و اخلاق اقتصادی) و کیفری (مانند مجازات محاربان اقتصادی) می‌پردازد. نتیجه آنکه، مقابله مؤثر با فساد مالی مستلزم توجه توأمان به اصلاح ساختارهای ناعادلانه اقتصادی و تقویت مبانی اخلاقی-دینی در جامعه است. این تحقیق می‌تواند چارچوبی نظری برای سیاست‌گذاری کیفری و فرهنگی در نظام اسلامی فراهم آورد.